ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ

Τὸ τριήμερο, Παρασκευὴ ἔως καὶ Κυριακὴ 1-3 Ἰουλίου, ἑορτάζουμε στὶς παρυφὲς τοῦ Ὀλύμπου, τὰ Προμήθεια, ἑορτὴ μὲ ἰδιαίτερο εἰδικὸ βάρος καὶ ἱστορία γιὰ τοὺς ὑπερασπιστὲς τῆς ὑποθέσεώς μας.

Τὸ Σάββατο 2 Ἰουλίου πραγματοποιήθηκαν δύο φιλοσοφικὰ συμπόσια, τὸ πρῶτο, τῶν Ἐπικουρείων Ἀθηνῶν καὶ Θεσσαλονίκης μὲ θέμα τὴν παρούσα κρίση καὶ τὸ δεύτερο μεταξὺ τῶν ὁμάδων "Ἀθηνᾶ Ἐργάνη" καὶ "Τετρακτύς", μὲ θέμα τὶς πυθαγορικὲς ἐπιδράσεις στὴν πλατωνικὴ φιλοσοφία. Ὁ Μανώλης Παπαδόπουλος ἐκ μέρους τῆς "Τετρακτύος" ἀνέλυσε τὸν ἰσοσκελῆ σταυρὸ τῶν Πυθαγορείων, ἀνάγοντάς τον στὴν γνωσιολογικὴ θεωρία τῆς Γραμμῆς καὶ στὸ σπήλαιον τῆς Πολιτείας, ἐνῷ ὁ Κωνσταντῖνος Σταυρόπουλος ἐπεσήμανε τὶς μαθηματικὲς ἀναγνώσεις τοῦ Τιμαίου. Τὴν συζήτηση ποὺ ἐπακολούθησε διηύθυνε μὲ ἐπιτυχία ὁ Γιῶργος Μούρτζιος ἀπ' τὴν Τετρακτύ. Ἀκολουθεῖ ἡ περίληψη τῆς ὁμιλίας τοῦ Κ. Σταυροπούλου:

Συνέλληνες,

οἱ πυθαγορικὲς ἐπιδράσεις στὸν Πλάτωνα παρατηροῦνται, κυρίως, στοὺς διαλόγους τῆς μέσης περιόδου, δηλαδὴ στὸν Μένωνα, στὸν Φαίδωνα καὶ στὸν Τίμαιο. Γιὰ τοὺς φίλους ποὺ δὲν εἶναι ἐξοικειωμένοι μὲ τοὺς ὅρους, ὑπενθυμίζουμε ὅτι τὰ ταξείδια τοῦ μεγάλου Ἀθηναίου φιλοσόφου στὴν Μεγ. Ἑλλάδα, ἐπηρέασαν τὴν φιλοσοφική του συγκρότηση, καθ’ ὅτι ἦλθε σὲ ἐπαφὴ καὶ μὲ τὶς δύο φημισμένες σχολὲς τῶν λεγομένων Ἰταλιωτῶν, δηλαδὴ τοὺς Πυθαγορείους καὶ τοὺς Ἐλεάτες. Μόνο ποὺ ἡ ἐπίδραση τῶν τελευταίων –προσωπικῶς τὴν θεωρῶ πιὸ σημαντική-παρατηρεῖται στοὺς διαλόγους τῆς ὡρίμου ἡλικίας, ὅπου ὁ, ἀνήμπορος νὰ ἀντιπαρατεθῇ μὲ τοὺς γίγαντες τῆς φιλοσοφικῆς διανοήσεως, Σωκράτης, ἁπλῶς συμφωνεῖ μὲ τὰ ὅσα περισπούδαστα -διαλεκτικὲς ἀσκήσεις τὶς λένε κάποιοι ἐκ τῶν μελετητῶν- ἀναφέρει ὁ Ζήνων ὁ Ἐλεάτης, ὁ Παρμενίδης ἢ ὁ ἀνώνυμος Ἐλεάτης Ξένος τοῦ Σοφιστῆ, ὁ ὁποῖος προσαγορεύεται ἀπ' τὸν Σωκράτη, σὲ μία ἐπίδειξη σεβασμοῦ, ἀκόμη καὶ ὡς θεός. Σὺν τοῖς ἄλλοις, αὐτὲς οἱ ἐπιδράσεις ἀποτελοῦν μία πρώτης τάξεως εὐκαιρία γιὰ τὴν χρονολόγηση τῶν πλατωνικῶν διαλόγων βάσει τοῦ ἀσφαλεστέρου κριτηρίου χρονολογήσεώς των, τῆς ἐξελίξεως τῆς θεωρίας τῶν Ἰδεῶν.

Οἱ πυθαγορικὲς ἐπιδράσεις, δηλαδὴ ἡ διδασκαλία περὶ τῆς ἀθανασίας τῆς ψυχῆς, ἡ γνωσιολογικὴ θεωρία τῆς ἀναμνήσεως, ἡ ἁρμονικὴ σύσταση τῆς ψυχῆς καὶ τὰ μαθηματικὰ μοντέλα γιὰ τὸν αἰσθητὸ Κόσμο, τὰ περιώνυμα κυρτὰ πλατωνικὰ στερεὰ καὶ ὁ χρυσὸς ἀριθμὸς φ ποὺ ὑπεισέρχεται στὸν ὑπολογισμὸ τῶν ὄγκων τῶν, ἐκ τῶν στερεῶν αὐτῶν, πενταγωνικοῦ δωδεκαέδρου καὶ τοῦ εἰκοσαέδρου τῶν εἴκοσι ἰσοπλεύρων τριγώνων, ἀποτελοῦν ἐκτὸς τῆς παρατηρήσεως τῶν προαναφερθεισῶν ἐπιδράσεων, σημαντικὲς πηγὲς γνώσεως γιὰ ἐμᾶς τῆς ἐξελίξεως τῶν ἐπιστημονικῶν δεδομένων τοῦ τετάρτου προχριστιανικοῦ αἰῶνος· λ.χ. ἡ γεωμετρικὴ ἀναλογία τῶν τεσσάρων στοιχείων στὸν Τίμαιο, δηλαδὴ ἡ σχέση α/β=β/γ=γ/δ αἰτιολογεῖται ἀπ’ τὴν ἀδυναμία τῶν Μαθηματικῶν τῆς ἐποχῆς νὰ ἀποφανθοῦν περὶ τοῦ λεγομένου δηλίου προβλήματος, δηλαδὴ τοῦ διπλασιασμοῦ ἢ ὄχι τοῦ ὄγκου τοῦ κύβου.

Στὴν νεοσύστατη Ἀκαδημεία οἱ ἐπιδράσεις αὐτὲς ἐμφαίνονται, ἐν πρώτοις, στὸ πρόγραμμα σπουδῶν, ὅπου εἰσάγεται, συγχωρήστε μου τὸν λατινικὸ ἀναχρονισμό, τὸ λεγόμενον Quantrivium (Ἀριθμητική, Γεωμετρία, Ἀστρονομία καὶ Μουσική) καὶ τὸ αὐστηρόν, δίκην κριτηρίου εἰσαγωγῆς "μηδεὶς ἀγεωμέτρητος εἰσίτω". Τὸ ἐρώτημα ποὺ πρέπει νὰ τεθῇ καὶ εἶναι δύσκολο νὰ ἀπαντηθῇ, ἴσως θὰ μποροῦσε νὰ ἀποτελέσῃ καὶ (ὑπὸ)θέμα τῆς παρούσης, ἔγκειται στὸ ἐὰν οἱ ἐνασχολήσεις αὐτὲς ποὺ πηγάζουν ἀπ’ τὶς πυθαγορικὲς σχολές, ἔχουν κι ἂν ἔχουν ποιά, πρακτικὰ ὠφελήματα στὸν καθημερινό μας βίο. Τὸ ἀνωτέρω, ἂς συνδυασθῇ μὲ τὴν γνωστὴ αἰνιγματικὴ ἀπάντηση τοῦ Εὐκλείδη στὸν μαθητή του: νὰ σοῦ δώσω ἕναν ὀβολό, γιὰ νὰ δῇς σὲ τί θὰ ὠφεληθῇς ἀπ’ τὴν διδασκαλία μου;

Στὸν πλούσιο διάλογο ποὺ ἐπακολούθησε καὶ διήρκεσε περίπου δύο ὧρες, ἐτέθησαν σημαντικὰ στοιχεῖα ἐκ μέρους τοῦ ἀκροατηρίου καὶ γιὰ τὶς δύο συνεργαζόμενες σχολές, ὅπως οἱ ἀπόψεις τους γιὰ τὰ θέματα τῆς ὑγιεινῆς ζωῆς, δηλαδὴ ὁ συνδυασμὸς διατροφῆς, σωματικῆς ἀσκήσεως καὶ παιδείας, τῆς ἀθανασίας τῆς ψυχῆς καὶ τῆς σημασίας ποὺ στὴν τελευταία ἀποδίδεται στὸν πλατωνικὸ διάλογο Φαίδων· ἐπίσης, συζητήθηκαν προβλήματα ποὺ ἀφοροῦν στὴν οἰκονομικὴ κρίση καὶ στὸ πῶς ἔβλεπαν ὁ Πλάτων καὶ ὁ Πλήθων στοὺς Νόμους τους, ἀλλὰ καὶ ὁ Ἀριστοτέλης στὰ Ἠθικὰ Νικομάχεια τὶς παρασιτικὲς μορφὲς τοῦ χρήματος στὶς παραλιακὲς πόλεις κατὰ τοὺς κλασσικοὺς χρόνους, τὸ νόμισμα καὶ τὴν συμβατική του ὕπαρξη καὶ τέλος, τὴν διαφθορὰ τῆς ἐξαχρειωμένης βυζαντινῆς πλουτοκρατίας κατὰ τοὺς ὕστερους μεσαιωνικοὺς χρόνους. Ἀναλύθηκαν, κυρίως ἀπ' τὸν Μανώλη Παπαδόπουλο, οἱ μῦθοι τοῦ Ἡρακλέους, ὡς συλλογικοῦ ἀντιστασιακοῦ ἀρχετύπου, μὲ χαρακτηριστικότερο, αὐτὸν τοῦ καθαρισμοῦ τῆς κόπρου τοῦ Αὐγείου, ἀποσυμβολίστηκε ὁ ἰσοσκελῆς σταυρός, ὡς ἱερὸ σύμβολο ὅλων τῶν θρῃσκειῶν, τῆς ἑλληνικῆς μὴ ἐξαιρουμένης, ἐνῷ στὸ τέλος ὁ Κωνσταντῖνος Σταυρόπουλος ἐπεσήμανε τὴν σχέση τοῦ υἱοῦ τοῦ Διὸς μὲ τὸν Προμηθέα ποὺ δεμένος στὸν Καύκασο, ὅπως ἡ ψυχὴ στὸ ἀνθρώπινο σῶμα, ἀναμένει τὴν ἀπελευθέρωσή του, ὅπως καὶ ὁ καθόλου ἑλληνισμὸς ἀπὸ τὸν μέγα Μυσταγωγὸ ὅλης τῆς ἀνθρωπότητος, τὸν Ἡρακλῆ.

Σχόλια

  1. ΟΙ ΠΑΡΕΡΜΗΝΕΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΑ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟΥΣ ΠΟΙΗΤΕΣ

    Στο δεύτερο και τρίτο βιβλίο της Πολιτείας (377α και μετά), Ο Πλάτων εξαιρεί τον Όμηρο και τους ποιητές γενικά από την ιδανική πολιτεία. Αυτό είναι ένα κείμενο που πολλοί κακόπιστοι και ημιμαθείς ερευνητές χρησιμοποιούν για να προσάψουν ψόγους στον Πλάτωνα. Ο φιλόσοφος έχει αποδείξει στο έργο του αμέριστο σεβασμό του προς τους προγόνους, γι αυτό πρέπει να είμαστε περισσότερο προσεκτικοί στις ερμηνείες των κειμένων του, αν δεν θέλουμε να απορρίψουμε ένα πολύτιμο μέρος της παράδοσης της ανθρωπότητας.

    Η εξαίρεση του Ομήρου από την εκπαίδευση στην Πολιτεία αιτιολογείται από την άποψη ότι οι μύθοι σε ποιητική μορφή -σε αντίθεση με τους φιλοσοφικούς μύθους με τους οποίους ο Πλάτων εξωραΐζει τα γραπτά του- μπορεί να οδηγήσουν σε λανθασμένη αντίληψη ως προς τον προβληματισμό των πολιτών. Αυτό έχει θεωρηθεί κατά καιρούς και ιδιαίτερα στην σύγχρονη εποχή σαν απόρριψη της ποίησης και των φανταστικών μύθων από τον Πλάτωνα: δεν είναι αληθές όμως εκτός και αν θέλουμε να προσάψουμε στον Πλάτωνα την κατηγορία της υποκρισίας. Ο ίδιος φιλόσοφος θεωρεί ότι σχεδόν δεν επιτρέπεται ένας ενιαίος διάλογος να περάσει χωρίς άμεση η έμμεση αναφορά στα λόγια του Ομήρου. Στους Νόμους για παράδειγμα, υπάρχουν πέντε άμεσες αναφορές στα Ομηρικά κείμενα, και μάλιστα τοποθετημένα με επιδοκιμασία και θαυμασμό. Πως θα ήταν δυνατόν να τον εξαιρεί από την Πολιτεία του.

    Ο Πλάτων εκδηλώνει στην Πολιτεία την ανησυχία του (και τούτο είναι προφανές και από την δική μας εμπειρία) ότι οι ποιητικοί μύθοι μπορούν να δημιουργήσουν παρερμηνείες στα μυαλά των νέων πολιτών. Καθώς λοιπόν μεγάλο μέρος της «Πολιτείας» είναι σχετικό με την εκπαίδευση που παρέχει το κράτος, ο Πλάτων ανησυχεί μήπως το όλο οικοδόμημα υπονομεύεται από τέτοιου είδους παρεξηγήσεις. Γι αυτόν το σημαντικότερο δόγμα που αφορά τους θεούς είναι ότι είναι τέλειοι και τρόπον τινά οι πηγές της Πρόνοιας. Σε ανώριμους ανθρώπους το ότι ο Κρόνος «έφαγε» τα παιδιά του, ότι ο Δίας ήταν «βιαστής» και οι Ολύμπιοι είχαν διαρκώς διάθεση για «τσακωμούς» και «σεξουαλικές» παρεμβάσεις, θα δημιουργούσε σύγχυση. Γνωρίζουμε μάλιστα την πολιτική των ανθελλήνων σήμερα στον τομέα αυτό. Οι εκπαιδευτικοί της Πολιτείας θα χρησιμοποιούσαν κατά τον Πλάτωνα μόνον τους μύθους που επικύρωναν την ουσιώδη θέση (φιλοσοφική) όσον αφορά τους θεούς, για την καλλιέργεια των νέων.

    Φυσικά μέσα στα πλαίσια της εκπαίδευσης της Πολιτείας, θα μπορούσε να υπάρχει ανώτερη βαθμίδα εκπαίδευσης για κείνους που η επιμονή και η ικανότητα έδειχναν ότι δικαιούνται μια ανώτερη μόρφωση, όπως αυτήν που παρέχουν τα έπη του Ομήρου.
    Εύκολα μπορεί να υποθέσει κανείς ότι μια τέτοια εκπαίδευση παρείχε η Ακαδημία, διότι αποδεικνύεται από τα γραπτά του φιλοσόφου και το δηλώνει και ο ίδιος ρητά στους Νόμους (οι ερευνητές συμφωνούν ότι οι Νόμοι είναι το τελευταίο και ωριμότερο έργο του Πλάτωνα), όπου ο ξένος λέει: «ίσως εμείς οι ηλικιωμένοι άνδρες θα πρέπει να ακούμε με ευχαρίστηση τις ραψωδίες που αναφέρονται στην Ιλιάδα και την Οδύσσεια, ή ορισμένα από τα έργα του Ησιόδου και σαφώς πρέπει να τον ανακηρύξουμε νικητή όλων των άλλων»

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Ἐκ τῶν πραγμάτων, ὅμως, δικαιώθηκε ὁ Ἀθηναῖος φιλόσοφος, ἀφοῦ οἱ μῦθοι, κατὰ τὴν περίοδο τῆς χριστιανικῆς ἐπικρατήσεως, διεστράφησαν κατὰ τὸ δοκοῦν...

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Η ΑΛΛΗΓΟΡΙΑ ΤΗΣ ΓΡΑΜΜΗΣ ΣΤΗΝ "ΠΟΛΙΤΕΙΑ"

ΜΝΗΜΟΣΥΝΟ ΙΟΥΛΙΑΝΟΥ ΚΑΙ ΠΛΗΘΩΝΟΣ ΣΤΙΣ 25 ΙΟΥΝΙΟΥ

ΣΥΝΑΝΤΗΣΙΣ ΠΛΑΤΩΝΙΚΩΝ ΤΗΝ 7η ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ