Η ΦΑΝΤΑΣΙΩΣΗ ΜΙΑΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΠΡΙΓΚΙΠΙΣΣΑΣ

Λίγοι γνωρίζουν τὶς πραγματικὲς διαστάσεις ἑνὸς ἐπεισοδίου ποὺ συνέβη τὴν "Μεγάλη" Τετάρτη, τρεῖς δηλαδὴ ἡμέρες πρὸ τῆς σταυρώσεως τοῦ Ἰησοῦ. Ὅπως διηγεῖται ὁ εὐαγγελιστής, μία πόρνη τῆς περιοχῆς μετανοεῖ γιὰ τὸν πρότερο βίο της καί, σὲ ἔνδειξη μεγάλης ταπείνωσης, πλένει τὰ πόδια τοῦ Ναζωραίου μὲ μῦρο· ὁ Ἰησοῦς τὴν συγχωρεῖ καί, τέλος καλό, ὅλα καλά...

Τὸ ἐρώτημα ποὺ τίθεται εἶναι, γιατί ἡ Ἐκκλησία θεωρεῖ σκόπιμο νὰ μᾶς ὑπενθυμίζῃ τὸ "πρὸ τοῦ σωτηρίου πάθους μικρὸν τοῦτο" γεγονός; Ἂς ἐπιχειρήσουμε μερικὲς εἰκασίες· πρώτη, διότι θέλει νὰ ἐξάρῃ τὴν ἀξία τῆς μετανοίας (μετὰ+νοῶ: μεταβάλλω σκέψιν ἢ γνώμη, συναισθανόμενος τὶς κακὲς πράξεις τοῦ παρελθόντος, κατὰ μίαν ἑρμηνεία τοῦ Ἰ. Σταματάκου). Τὸ τί εἶναι κακὸ κατὰ τὴν Ἐκκλησία, εἶναι πολὺ δύσκολο νὰ γνωσθῇ· ἄλλως τε, ἀκόμη καὶ ὁ μεγαλύτερος ἐγκληματίας μπορεῖ νὰ συγχωρηθῇ καὶ νὰ καταταγῇ στὸν "χορὸν τῶν ἁγίων". Ὁ πλέον αὐθεντικὸς ἐκφραστὴς τοῦ ἑλληνισμοῦ, ὁ Μέγας Ἰουλιανός, στὸ Συμπόσιον Κρόνια (336b) ἔχοντας συλλάβει τὴν οὐσία τῆς χριστιανικῆς μετανοίας, ὁμιλῶντας -διὰ στόματος Ἰησοῦ- προσκαλεῖ κοντά του τὸν Κωνσταντῖνο, λέγοντάς του: 
       
ὅποιος εἶναι διαφθορέας, δολοφόνος, καταραμένος καὶ βδελυρός, ἂς πλησιάσῃ ἄφοβα! λούζοντάς τον μ' αὐτὸ τὸ νερό, θὰ τὸν παραδώσω καθαρό. κι ἂν ξαναγίνῃ ἔνοχος γιὰ τὰ ἴδια ἐγκλήματα, ἂς χτυπηθῇ στὸ στῆθος κι ἂς χτυπήσῃ τὸ κεφάλι του κι ἐγὼ θὰ τὸν καθαρίσω...

Ἡ δεύτερη εἰκασία ποὺ θὰ ἀποτολμήσουμε, ἴσως καὶ ἡ ἀσθενέστερη, συνδέεται μὲ τὴν ἄποψη τῆς Ἐκκλησίας γιὰ τὴν πορνεία· ἑπομένως μέσῳ ἑνὸς μύθου ἢ καὶ γεγονότος, δράττεται τῆς εὐκαιρίας νὰ τὴν στηλιτεύσῃ. Δὲν θὰ διαφωνήσουμε γιὰ τὸ ὅτι ἡ πορνεία εἶναι μία καταδικαστέα πράξη, γιὰ τὴν γυναῖκα ἢ καὶ τὸν ἄνδρα ποὺ τὴν ἀσκεῖ. Ὅμως, τὸ τί εἶναι πορνεία γιὰ τὸν αὐθεντικὸ Χριστιανισμό, ἀποτελεῖ ἀντικείμενο ἐρεύνης...

Ἡ τρίτη καὶ τελευταία εἰκασία συνδέεται μὲ τὸ λεγόμενο "Τροπάριον τῆς Κασσιανῆς", ἕνα ἀξιόλογο, ἐκ τῶν ἐλαχίστων, καὶ πρωτότυπο θρῃσκευτικὸ ποίημα ποὺ συνέθεσε μία βυζαντινὴ μοναχή, ἡ Κασσιανή (805-865), ἐξέχον μέλος τῆς βυζαντινῆς ἀριστοκρατίας, ἡ ὁποία ἀπερρίφθη γιὰ τὸν αὐτοκρατορικὸ θρόνο κυριολεκτικὰ τὴν τελευταία στιγμή, ἀφοῦ εἶχε τὸ θάρρος νὰ ἀντιμηλήσῃ στὴν αὐτοῦ Μεγαλειότητα (...) στὸν Αὐτοκράτορα Θεόφιλο, διαφωνῶντας μὲ τὴν μονοδιάστατη σύνδεση κακοῦ καὶ γυναίκας: "ἐκ γυναικὸς τὰ χείρω" τῆς εἶπε ὑποτιμητικὰ ὁ Θεόφιλος, ὑπονοῶντας τὸ ξεγέλασμα τῆς Εὔας ἀπὸ τὸ φίδι· "ἐκ γυναικὸς τὰ κρείττω" ἀντέτεινε αὐτή, ἀφοῦ ἀπὸ μία γυναῖκα, τὴν Μυριάμ, γεννήθηκε τὸ δεύτερο πρόσωπο τῆς "Ἁγίας" Τριάδος, ὁ ἱδρυτὴς τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ ἰσχυρὴ Αὐτοκράτειρα "ἔκοψε" τὴν ὄμορφη, ἀλλὰ εὐφραδή, Κασσιανὴ κι ἔδωσε τὸ σκῆπτρο στὴν πιὸ συγκρατημένη Θεοδώρα. Ἡ Κασσιανή -ἡττημένη- ἐγκατέλειψε τὰ ἐγκόσμια, ἵδρυσε μοναστικὸ τάγμα (κοινόβιο) κοντὰ στὴν Κωνσταντινούπολη καὶ συνέθεσε τὸ τροπάριο ποὺ φέρει τὸ ὄνομά της. Ἡ πρωτοτυπία τοῦ ποιήματος ἔγκειται στὴν ταύτιση τῆς μοναχῆς -πλέον- Κασσιανῆς μὲ τὴν πόρνη τοῦ Εὐαγγελίου· φαντασιώνεται λοιπόν (ὅπως ἡ Κατρὶν Ντενὲβ στὴν "Ὡραία τῆς Ἡμέρας" τοῦ Μπουνιουέλ) ὅτι εἶναι ἡ "ἐν πολλαῖς ἁμαρτίαις περιπεσοῦσα γυνὴ" καὶ συναντᾷ τὸν Ἰησοῦ. Ἡ συμπεριφορά της εἶναι περίπου ἴδια, ἴσως καὶ πιὸ ἀκραία· τὸν παρακαλεῖ νὰ τὴν συγχωρήσῃ γιὰ τὰ ἀνεξιχνίαστα, ὅπως τονίζει, "πλήθη ἁμαρτιῶν" ποὺ φαντασιώνεται ὅτι διέπραξε κατὰ τὸ παρελθὸν καὶ αὐτή, ὡς ἀντάλλαγμα, θὰ τοῦ ἀλείψῃ τὰ πόδια μὲ μῦρο, θὰ τὰ φιλήσῃ ("καταφιλήσω τοὺς ἀχράντους σου πόδας") καί, κατόπιν, θὰ ἁπλώσῃ -γιὰ νὰ τὰ σφουγγίσῃ, ὅπως μετέφρασε πολὺ ἐπιτυχημένα ὁ Φ. Κόντογλου- πάνω τους τὰ ἴδια της τὰ μαλλιά ("ἀποσμήξω τούτους δὲ πάλιν τοὺς τῆς κεφαλῆς μου βοστρύχους"), ἐκλιπαρῶντας τον, μὲ δάκρυα στὰ μάτια ("δέξαι μου τὰς πηγὰς τῶν δακρύων"), νὰ τὴν πάρῃ κοντά του, στὴν αἰώνια "βασιλεία τοῦ θεοῦ", τὴν ὁποία θεωρεῖ ἀνώτερη ἀπὸ τὸν πρόσκαιρο θρόνο ποὺ ἔχασε.


Ἡ τραγικότης τοῦ βυζαντινοῦ ἀνθρώπου σ' ὅλο της τὸ μεγαλεῖο! Ὁ ὑπήκοος-δοῦλος τῆς ἀχανοῦς Αὐτοκρατορίας, ὁ ἡδονιζόμενος μὲ τὴν ἁμαρτία, ἐκλιπαρεῖ τὸν θεό του νὰ τὸν συγχωρήσῃ κι ἂς μὴν ἔχῃ διαπράξει τίποτε ἀπ' ὅλα αὐτὰ ποὺ καταλογίζει στὸν ἑαυτό του ("μή με τὴν σὴν δούλην παρίδῃς, ὁ ἀμέτρητον ἔχων τὸ μέγα ἔλεος"), τοῦ ὁποίου τρέμει ἀκόμη καὶ τὸ περπάτημα, ὅπως ἡ Εὔα στὸν Παράδεισο ("ὧν ἐν τῷ Παραδείσῳ Εὔα, τὸ δειλινόν· κρότον τοῖς ὠσῖν ἠχηθεῖσα, τῷ φόβῳ ἐκρύβη"). Νὰ συγκρίνουμε αὐτὸν τὸν μετασχηματισμένο ἄνθρωπο μὲ τὸν Ἀθηναῖο ἢ τὸν Σπαρτιάτη πολίτη τῆς κλασσικῆς ἐποχῆς; Τὸν μαχητὴ τῶν Θερμοπυλῶν καὶ τῆς Σαλαμίνας ποὺ συνομιλεῖ μὲ τοὺς θεούς του καί, λαμβάνοντας τεράστια δύναμη ἀπ' αὐτούς, λοιδωρεῖ τὴν κραταιὰ περσικὴ Αὐτοκρατορία; Ἂς τὸ ἀφήσουμε καλλίτερα κι ἂς ἀναλογισθοῦμε τί πρέπει νὰ κάνουμε, μήπως καὶ καταφέρουμε νὰ ξεχάσουμε τοὺς δεκαεπτὰ σκοτεινοὺς αἰῶνες, ἀγωνιζόμενοι γιὰ ἕναν νέο κόσμο ἑλληνικό!

Σχόλια

Δημοσίευση σχολίου

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Η ΑΛΛΗΓΟΡΙΑ ΤΗΣ ΓΡΑΜΜΗΣ ΣΤΗΝ "ΠΟΛΙΤΕΙΑ"

ΜΝΗΜΟΣΥΝΟ ΙΟΥΛΙΑΝΟΥ ΚΑΙ ΠΛΗΘΩΝΟΣ ΣΤΙΣ 25 ΙΟΥΝΙΟΥ

ΣΥΝΑΝΤΗΣΙΣ ΠΛΑΤΩΝΙΚΩΝ ΤΗΝ 7η ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ