ΙΟΥΛΙΑΝΕΙΑ

Τὴν προσεχῆ Τετάρτη 26 Ἰουνίου, στὶς 7:30 τὸ ἀπόγευμα, στὸ πλακόστρωτο τοῦ Φιλοπάππου (πλ. Πικιώνη) θὰ τελέσουμε, κατὰ τὰ πάτρια, τὸ ἐτήσιο μνημόσυνο τοῦ Ἰουλιανοῦ, τοῦ νεαροῦ ἐστεμμένου-φιλοσόφου, ὁ ὁποῖος δολοφονήθηκε ἄνανδρα, στὰ περίχωρα τῆς Κτησιφῶντος. Τὸ θρῃσκευτικὸ μέρος τῆς ἑορτῆς θὰ τελέσῃ ἡ Λ.Κ. "Λάβρυς", ἐνῶ ὁ Κωνσταντῖνος Σταυρόπουλος θὰ σχολιάσῃ τὸ τελευταῖο ποίημα τοῦ Κ.Π. Καβάφη, τό:  

ΕΙΣ ΤΑ ΠΕΡΙΧΩΡΑ ΤΗΣ ΑΝΤΙΟΧΕΙΑΣ

Βρισκόμαστε στὸ θέρος τοῦ 362 καὶ ὁ Ἰουλιανὸς προσπαθεῖ νὰ τακτοποιήσῃ τὶς λεπτομέρειες τῆς ἐκστρατείας του ἐναντίον τῶν Περσῶν· ἡ ἀγαπημένη πόλη τῶν παιδικῶν του χρόνων, ἡ ἑλληνιστικὴ κοσμόπολις, ἡ Ἀντιόχεια τῆς Συρίας, φαντάζει ὡς τὸ ἰδανικότερο ὁρμητήριο, ἂν καὶ παρουσιάζει κάποιες ἐγγενεῖς ἀδυναμίες, ὅπως λ.χ. ὁ ἁλματώδης ἐκχριστιανισμός της καὶ  ὁ “περιλάλητος βίος της ... ὁ ἐνήδονος, ὁ ἀπόλυτα καλαίσθητος” (Κ., Ι&Α). Πιὸ πολὺ ὅμως, προβληματίζει τὸν ἐστεμμένο φιλόσοφο ἡ ἀποχὴ τῶν πολιτῶν της ἀπὸ τὶς παραδοσιακὲς ἑορτές, ὅπως αὐτὴ ποὺ ἐτελεῖτο ἐτησίως, πρὸς τιμὴν τοῦ Δαφνηφόρου (ἢ Δαφναίου) Ἀπόλλωνος.

Ὁ ναὸς αὐτὸς βρίσκεται σ’ ἕνα εἰδυλλιακὸ προάστιο τῆς συριακῆς πρωτεύουσας, στὴν Δάφνη καὶ ἀποτελοῦσε ἕνα ἀπὸ τὰ πιὸ διάσημα μαντεῖα τῆς Ἀνατολῆς. Ὅμως, ἡ γειτνίαση τοῦ ἱεροῦ μὲ τὰ πτώματα τῆς Ἐκκλησίας, ἰδιαιτέρως μὲ τὸν πρὸ ἑκατὸ ἐτῶν Ἐπίσκοπο  Ἀντιοχείας, τὸν “καλλίνικο μάρτυρα Βαβύλα”, ἐμπόδιζε ὁποιαδήποτε δυνατότητα τοῦ ἱεροῦ στὴν χρησμοδότηση. Κι ἐδῶ ἀνακύπτει ἕνα σοβαρὸ θέμα, αὐτὸ τῆς βεβηλώσεως τῶν χρηστηρίων, γνωστὸ στὸν ἑλληνικὸ κόσμο ἀπὸ τὸν Θουκυδίδη, στὶς Ἱστορίες (Γ΄, 104) τοῦ ὁποίου διαβάζουμε γιὰ τὴν ἐντολὴ τοῦ θεοῦ τῶν Δελφῶν, περὶ τοῦ πλήρους καθαρμοῦ τῆς Δήλου ἀπὸ τὰ ὀστᾶ τῶν νεκρῶν καὶ τὶς ἐγκύους: θῆκαι ὅσαι ἦσαν τῶν τεθνεώτων ἐν Δήλῳ, πάσας ἀνεῖλον καὶ τὸ λοιπὸν προεῖπον μήτε ἐναποθνήσκειν ἐν τῇ νήσῳ μήτε ἐντίκτειν, ἀλλ’ ἐς τὴν Ῥήνειαν διακομίζεσθαι.

Resistutor Templorum Αὐτοκράτωρ γνωρίζει αὐτὲς τὶς λεπτὲς πτυχὲς τῆς ἱστορίας μας καὶ φιλοδοξεῖ νὰ δράσῃ ὡς Ἕλλην τῆς κλασσικῆς ἐποχῆς, παραβλέποντας τὴν σκληρὴ πραγματικότητα, ποὺ ἀναπόδραστα τὸν ὁδηγεῖ στὸ τέλος, τόσο τὸ δικό του ὅσο καὶ τοῦ καθόλου ἑλληνισμοῦ. Ἡ ἀπαίτησή του εἶναι σαφής: “σηκώστε, μεταφέρτε τον, βγάλτε τοῦτον τὸν Βαβύλα ἀμέσως”· ἡ ἐντολὴ ἐκτελέσθηκε: “τὸ πήραμε, τὸ πήγαμε τὸ ἅγιο λείψανο ἀλλοῦ”, ἀλλὰ ἡ Ἐκκλησία δὲν εἶχε πεῖ τὴν τελευταία της λέξη. Τὴν νύχτα τῆς 22ας Ὀκτωβρίου τοῦ 362 μία ὄχι καὶ τόσο μυστηριώδης φωτιὰ ἐξέσπασε στὴν Δάφνη καὶ κατέστρεψε τὸν ναὸ καὶ τὸ ὑπέροχο χρυσελεφάντινο ἄγαλμα, τὸ ὁποῖο ἀπεικόνιζε τὸν θεὸ τοῦ φωτὸς νὰ ἱκετεύῃ τὴν Μητέρα-Γῆ, νὰ τοῦ ἀποδώσῃ τὴν ἐρωμένη του, τὴν Δάφνη. Ὁ ποιητής, μὲ μία δόση ἐκλεπτυσμένης χαιρεκακίας, ἀποτυπώνει τὶς δραματικὲς στιγμὲς τῆς καταστρεπτικῆς μανίας τῆς Ἐκκλησίας: “φωτιὰ μεγάλη κόρωσε· μιὰ φοβερὴ φωτιά· καὶ κάηκε τὸ τέμενος κι ὁ Ἀπόλλων. στάχτη τὸ εἵδωλο· γιὰ σάρωμα, μὲ τὰ σκουπίδια”.

Τὸ Εἰς τὰ περίχωρα τῆς Ἀντιοχείας ἀποτελεῖ τὸ τελευταῖο ποίημα τοῦ Καβάφη· τὸ συνέγραψε ὁ ποιητὴς ἄρρωστος, στὸ νοσοκομεῖο καὶ δὲν πρόλαβε νὰ τὸ δῇ τυπωμένο (Α., Κ.Π. Καβάφης, σ. 246). Τὸ ἐπιλέξαμε ὡς πηγὴ ἔμπνευσης γιὰ τὴν σημερινή μας συγκέντρωση, διότι ἀφ’ ἑνὸς ἀναφέρεται στὸν ἕνα, ἐκ τῶν δύο τιμωμένων, ἀφ’ ἑτέρου, διότι μπορεῖ καὶ πρέπει νὰ ἀποτελέσῃ ἀφετηρία πολλῶν χρησίμων συμπερασμάτων γιὰ ἐμᾶς καὶ τὴν δράση μας. Ὁ Ἰουλιανός, ὅπως καὶ ὁ Πλήθων μία χιλιετία περίπου μετά, μάχονται -ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ θνήσκοντος ἑλληνισμοῦ- ἐναντίον ὅλων, ἔχοντας ἐλαχίστους συμμάχους, τὸν στρατὸ καὶ τοὺς συντρόφους του ὁ Ρωμαῖος Αὐτοκράτωρ, μία ὁμάδα ἐλαχίστων μαθητῶν ὁ Λόγιος τοῦ Μυστρᾶ.

Ἡ τελικὴ ἔκβαση τῆς μάχης εἰς βάρος τοῦ ἑλληνισμοῦ εἶναι δεδομένη· παρ’ ὅτι τὴν προαισθάνεται, δίνει τὸν ὑπὲρ πάντων ἀγῶνα. Γνωρίζει ἐνδομύχως, ὅτι δὲν θὰ ἀργήσῃ ἡ στιγμή, ποὺ μία συνοδεία “ἐξ ἱερέων καὶ λαϊκῶν” θὰ πανηγυρίζουν, κομπάζοντας ὅτι: “ὁ μιαρότατος, ὁ ἀποτρόπαιος Ἰουλιανὸς δὲν βασιλεύει πιά” (Κ., ΜΣ). Λίγο τὸν ἐνδιαφέρουν οἱ στιγμὲς αὐτὲς τοῦ θριάμβου τῶν “εἰδωλομάχων” καὶ οἱ ἄναρθρες λοιδωρίες ἐναντίον τοῦ νεκροῦ ... Παραβάτη. Βλέπει μπροστά του μόνο τὴν ἀνόρθωση τῶν ἱερῶν, τὴν γενικευμένη “ἐπιστροφὴ” τοῦ ἑλληνισμοῦ μέσῳ τῆς παιδείας του, τὴν ἀναδιανομὴ τῶν ἀγροτικῶν προϊόντων ποὺ προκάλεσε ἡ σιτοδεία τοῦ 362, τὸν σεβασμὸ τῶν παραδοσιακῶν θρῃσκευτικῶν ἀντιλήψεων ὅλων τῶν λαῶν τοῦ ἀχανοῦς ρωμαϊκοῦ imperium, ἔστω καὶ οἱονεὶ ὑποταγμένες στὴν ὕστερη νεοπλατωνικὴ μεταφυσική, τὴν ἀναδιοργάνωση τοῦ στρατοῦ βάσει τῶν κλασσικῶν προτύπων κ.ἄ. Δυστυχῶς, ἡ Ἱστορία γράφτηκε διαφορετικὰ καί, ὡς συνήθως ἀπὸ τοὺς νικητές. Ἐμεῖς ποὺ ἐπιμένουμε στὶς ἀρχὲς τοῦ Ἰουλιανοῦ, ἂς βροντοφωνάξουμε ΑΘΑΝΑΤΟΣ!!!, ὑποσχόμενοι ὅτι κάθε χρόνο, τέτοια μέρα θὰ βρίσκουμε μία ἀφορμὴ γιὰ νὰ τὸν θυμόμαστε.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ, Ἱστοριῶν.
ΙΟΥΛΙΑΝΟΥ, Μισοπώγων.
ΚΑΒΑΦΗ, Κ.Π. (1993). Τὰ Ποιήματα, Β΄, ἐκδ. Ἴκαρος, Ἀθῆναι· Ὁ Ἰουλιανὸς καὶ οἱ Ἀντιοχεῖς (Ι&Α), Β61, Εἰς τὰ περίχωρα τῆς Ἀντιοχείας (ΠΑ), Β99, Μεγάλη συνοδεία ἐξ ἱερέων καὶ λαϊκῶν (ΜΣ), Β59.
ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗ, Ρ., Η., καὶ Στ. (2006). Κ.Π. Καβάφης, ἐκδ. Τὰ Νέα Ἑλληνικά, Ἀθῆναι.
ΜΕΡΕΖΓΚΟΦΣΚΙ, Δ. (1995). Ὁ θάνατος τῶν θεῶν ἢ Ἰουλιανὸς ὁ Παραβάτης, ἐκδ. Ἑκάτη, Ἀθῆναι.

Σχόλια

  1. Τὶ θὰ πεῖ δὲν ὑπάρχουν σχόλια; Ὁρίστε, νὰ!
    Τὸ θαυμάσιο αὐτὸ σύντομο καὶ ἔξυπνο παρουσίασμα μόλις τώρα τὸ ἀντέγραψα καὶ στὰ κατ' ἐμὲ! Δὲν θὰ τὸ ἄφηνα ποτὲ ἔτσι, ἀνεκμετάλλευτο, ἀφοῦ τὸ βρῆκα.
    Ὅπως καὶ νὰ τὸ κάνουμε τὸ Διαδίκτυο θέλει ψάξιμο καὶ τύχη.
    Ὅ,τι ἀφορᾶ τὸν Ἰουλιανὸ (ὄχι ὡς παραβάτη(!), τὸν βαριέμαι ἔτσι) μὲ ἐνδιαφέρει. Δὲν εἶναι δύσκολο νὰ μοῦ τὸ στείλει κανεὶς. Θὰ χαρῶ ἀφάνταστα. Δὲν ἔχω κι' ἄλλες δὰ ἀπολαύσεις ἀπὸ ἐκεῖνες τοῦ νοῦ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Καλημέρα Κλινοσοφιστή!!! Σ' εὐχαριστῶ γιὰ τὰ καλά σου λόγια. Ὅσο γιὰ τὸ "παραβάτης", συνάπτεται μὲ τὴν παράβαση τοῦ μυστηρίου (...) τοῦ βαπτίσματος. Πές μου, τί θὲς νὰ σοῦ στείλω. Τίμαιος

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Η ΑΛΛΗΓΟΡΙΑ ΤΗΣ ΓΡΑΜΜΗΣ ΣΤΗΝ "ΠΟΛΙΤΕΙΑ"

ΜΝΗΜΟΣΥΝΟ ΙΟΥΛΙΑΝΟΥ ΚΑΙ ΠΛΗΘΩΝΟΣ ΣΤΙΣ 25 ΙΟΥΝΙΟΥ

ΣΥΝΑΝΤΗΣΙΣ ΠΛΑΤΩΝΙΚΩΝ ΣΤΙΣ 6 ΜΑΪΟΥ