ΣΥΝΑΝΤΗΣΙ ΠΛΑΤΩΝΙΚΩΝ ΣΤΙΣ 10 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ

Τὸ Σάββατο 10 Ἰανουαρίου, στὶς 5:00μ.μ., θὰ συναντηθοῦμε στὴν Ὡραία Ἑλλάδα (Μητροπόλεως 59) καὶ θὰ συζητήσουμε τὸ δεύτερο ἐπιχείρημα τοῦ Σωκράτους στὸν Φαίδωνα, ἀπ' τὸ τὸ 72e (καὶ μήν, ἔφη ὁ Κέβης ὑπολαβών) ἔως τὸ 78b (καλῶς ἔφη λέγεις).

Λίγα λόγια γιὰ τὴν ἀνάμνησιν καὶ τὴν διάρθρωσι τοῦ ἐπιχειρήματος· σταχυολογοῦμε τὰ πιὸ σημαντικά:

πρῶτον, τὴν βασικὴ πρότασιν: ἀνάκη που ἡμᾶς ἐν προτέρῳ τινὶ χρόνῳ μεμαθηκέναι ἃ νῦν ἀναμιμνῃσκόμεθα. τοῦτο δὲ ἀδύνατον, εἰ μὴ ἦν που ἡμῖν ἡ ψυχὴ πρὶν ἐν τῷδε τῷ ἀνθρωπίνῳ εἴδει γενέσθαι (72e), τὴν ὁποίαν συνδέει μὲ  τὸν πρωτοεμφανιζόμενο ὅρο ἀπόδειξις, ὅταν ὁ Σιμμίας ἐρωτᾷ τὸν Κέβητα: ποῖαι τούτων αἱ ἀποδείξεις (73a),

δεύτερον, τὴν προαναφερθεῖσα ὑπόμνησι τοῦ Κέβητος στὸν Σωκράτη (μάθησις-ἀνάμνησις) καὶ τὸ ὅτι ἡ ἀνάμνησις ἐπιδέχεται ὡς ἔκθεσιν τὴν διαλεκτικὴ διαδικασία (ἐάν τις καλῶς ἐρωτᾷ) καὶ τὴν ἐπιστήμη τῶν διαγραμμάτων, τὴν Γεωμετρία (73a, b), ὅπως ἀκριβῶς ἔχει ἐπισημανθῆ καὶ στὸν Μένωνα,
τρίτον, τὴν ζήτησι συμφωνίας ἐκ μέρους τοῦ Σωκράτους ἀπὸ τοὺς Κέβητα καὶ Σιμμία, τῶν λεγομένων ὁμολογημάτων, ἤτοι τῶν προϋποθέσεων τῆς συζητήσεως (προτάσεις, οἱ ὁποῖες χαρακτηρίζονται ἀπ’ τὴν ἀληθῆ τους προφάνεια), οἱ ὁποῖες πρέπει νὰ γίνουν ἀποδεκτὲς ἀπ’ τοὺς συνομιλητές: ὁμολογοῦμεν γὰρ δήπου, εἴ τίς τι ἀναμνησθήσεται, δεῖν αὐτὸν τοῦτο πρότερόν ποτε ἐπίστασθαι καὶ τόδε ὁμολογοῦμεν, ὅταν ἐπιστήμη παραγίγνηται τρόπῳ τοιούτῳ, ἀνάμνησιν εἶναι (73c),
τέταρτον, ἡ σύναψι ἀναμνήσεως καὶ συνειρμοῦ, ἡ ὁποία προκύπτει ἀπ’ τὴν ἀναφορὰ τοῦ Σωκράτους στὴν ἀνάμνησι ὁμοίων καὶ ἀνομοίων πραγμάτων, τὰ ὁποῖα συλλαμβάνονται διὰ τῶν αἰσθήσεων, ἀλλὰ ἐπεξεργάζονται περαιτέρω ἀπ’ τὸν νοῦ, ὅπως ἡ θέασι τῆς λύρας καὶ τῶν ἱματίων ἑνὸς παιδιοῦ ἢ τῆς εἰκόνας ἑνὸς ἵππου ὁδηγοῦν τὸν νοῦ στὴν εἰκόνα τῶν κατόχου τους (73d-74a),
πέμπτον, τὴν εἰσαγωγὴ τῆς θεωρίας τῶν Ἰδεῶν στὴν πλήρη της μορφή, ἡ ὁποία θὰ τοῦ χρησιμεύσῃ ἀφ’ ἑνὸς στὴν ἐπισήμανσι τοῦ γνωστικοῦ ἀντικειμένου τῆς ἀναμνήσεως (τί ἐγνώρισε ἡ ψυχὴ κατὰ τὴν παραμονή της στὸν ᾍδη), ἀφ’ ἑτέρου στὴν εἰσαγωγὴ τῆς γνώσεως τῶν ἰδεῶν μὲ τὴν κλασσικὴ πλατωνικὴ ὁρολογία, συνδεδεμένη πάντοτε μὲ τὰ Μαθηματικὰ καὶ μὲ τὶς αἰσθήσεις, τὰ ἀντικείμενα τῶν ὁποίων μᾶς ἀνάγουν στὴν ἰδέα τους: αὐτὸ τὸ ἴσον (74a), τὰ ἴσα καὶ αὐτὸ τὸ ἴσον (74e), πάντα ταῦτα εἶναι οἷον τὸ ἴσον, ἔχει δὲ ἐνδεεστέρως (75a) κ.ἄ. συναφῆ, τὴν ὁποίαν θὰ χρησιμοποιήσῃ στὸ ἑπόμενο ἐπιχείρημα,
ἕκτον, τὸν ὁρισμὸ τῆς λήθης, ὡς τοῦ ἐναντίου τῆς ἀναμνήσεως: λήθην λέγομεν ... ἐπιστήμης ἀποβολήν (75d) καί,
ἕβδομον, τὴν μερικὴ ἀπόδειξι (τὸ ἥμισυ ἀποδεδεῖχθαι) τῆς ἀποδεικτέας προτάσεως, παρὰ τὴν ἔνστασι τοῦ Σωκράτους, ὅτι ὁ συνδυασμὸς τῶν δύο ἐπιχειρημάτων, τῶν ἐναντίων καὶ τῆς ἀναμνήσεως, ἀποδεικνύει πλήρως τὴν ἀθανασία τῆς ψυχῆς: ὅτι πρὶν γενέσθαι ἡμᾶς ἦν ἡμῶν ἡ ψυχή, δεῖ δὲ προσαποδεῖξαι ὅτι καὶ ἐπειδὰν ἀποθάνωμεν οὐδὲν ἦττον ἔσται ἢ πρὶν γενέσθαι, εἰ μέλλει τέλος ἡ ἀπόδειξις ἔχειν (77c).

Τὸ ἐπιχείρημα τῆς ἀναμνήσεως μπορεῖ νὰ θεωρηθῇ, ὅτι πληροῖ τὶς προϋποθέσεις τῆς ἀναλύσεως τοῦ Εὐκλείδου (πρότασις, ἔκθεσις, διορισμός, κατασκευή, ἀπόδειξις καὶ συμπέρασμα), καθὼς ἡ διάταξί του εἶναι αὐστηρὴ καὶ ἀναπτύσσεται κατὰ τρόπο παραγωγικό, τῇ ἐξαιρέσει τῶν, ἀποδεκτῶν ἢ ὄχι, δύο ὁμολογημάτων, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζεται τὸ ὅλον οἰκοδόμημα, ὅτι ἡ ἐπιστήμη (μάθησις) εἶναι ἀνάμνησις. Ἡ προαναφερθεῖσα, ὅμως, σύναψι ἀναμνήσεως καὶ συνειρμοῦ, ἴσως ἀποδειχθῇ ἀρκετὴ γιὰ τὴν ἀποδοχή της ὡς γνωστικῆς διαδικασίας, καθὼς ἡ διατύπωσι τῶν δύο νόμων τῆς ἀναπλάσεως τῶν παραστάσεων, τοῦ νόμου τῆς ὁμοιότητος (καὶ τῆς ἀνομοιότητος) καὶ τοῦ νόμου τοῦ συγχρονισμοῦ (συνάφεια στὸν χῶρο καὶ συγχρονισμὸς στὸν χρόνο), συμβάλλουν πρὸς τὴν κατεύθυνσι αὐτή· τὰ ἀνωτέρω, ἀλλὰ σὲ πιὸ πραγματολογικὴ βάση, καθώρισε ὁ Ἀριστοτέλης, ὁ ὁποῖος ἐνέταξε τὸ ἀναμιμνήσκεσθαι στόν, ὑπὸ τὴν εὐρείαν ἔννοια, συλλογισμό.

Διαβάζουμε ἀπ' τὸ βιβλίο τοῦ Δρ Ἰωάννη Πετράκη Πλάτωνος Φαίδων (Ἑστία, 2014).

Σχόλια

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Η ΑΛΛΗΓΟΡΙΑ ΤΗΣ ΓΡΑΜΜΗΣ ΣΤΗΝ "ΠΟΛΙΤΕΙΑ"

ΜΝΗΜΟΣΥΝΟ ΙΟΥΛΙΑΝΟΥ ΚΑΙ ΠΛΗΘΩΝΟΣ ΣΤΙΣ 25 ΙΟΥΝΙΟΥ

ΣΥΝΑΝΤΗΣΙΣ ΠΛΑΤΩΝΙΚΩΝ ΤΗΝ 7η ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ