ΣΥΝΑΝΤΗΣΙ ΠΛΑΤΩΝΙΚΩΝ ΣΤΙΣ 17 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ

Τὸ προσεχὲς Σάββατο 17 Ἰανουαρίου, στὶς 5:00μμ, θὰ συναντηθοῦμε στὴν Ὡραία Ἑλλάδα (Μητροπόλεως 59, Μοναστηράκι) καὶ θὰ συζητήσουμε τὸ τρίτο ἐπιχείρημα γιὰ τὴν ἀθανασία τῆς ψυχῆς (78b-84b).

Ἡ μερικὴ ἀποδοχὴ τῆς ἐπιχειρηματολογίας τοῦ Σωκράτους, ἐκ μέρους τοῦ Σιμμία, ὁδηγεῖ τὸν Ἀθηναῖο φιλόσοφο στὴν διατύπωση τῆς τρίτης ἀποδείξεως, γιὰ τὴν ὁποίαν ὅμως μᾶς προϊδέασε στὸ ἐπιχείρημα τῆς ἀναμνήσεως, ἀναφερόμενος σὲ αὐτὸ τὸ ἴσον. Ὁ τρόπος τῆς ἀναλύσεως παραμένει ἴδιος κι ἔχει ὡς ἑξῆς:

πρῶτον, ἡ πρότασις, ἂν καὶ ὄχι ὡλοκληρωμένη, λόγῳ τῆς ἀτελοῦς διατυπώσεως τοῦ ἀποδεικτέου, ἀφορᾷ στὴν ἀθάνατη ψυχή, γιὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἐξετασθῇ τόσο ἡ τύχη της μετὰ θάνατον ὅσο κι ἐὰν διαλύεται: τῷ ποίῳ τινὶ ἄρα προσήκει τοῦτο τὸ πάθος πάσχειν, τὸ διασκεδάννυσθαι καὶ ὑπὲρ ποίου τινὸς δεδιέναι μὴ πάθῃ αὐτὸ καὶ τῷ ποίῳ τινί· καὶ μετὰ τοῦτο αὗ ἐπισκέψασθαι πότερον ψυχή ἐστι καὶ ἐκ τούτων θαρρεῖν ἢ δεδιέναι ὑπὲρ τῆς ἡμετέρας ψυχῆς (78b),
δεύτερον, ἡ ἔκθεσις, στὴν ὁποίαν ὡς δεδομένο καταγράφεται (ὑπενθυμίζεται) ὁ διαχωρισμὸς τῆς πραγματικότητος (τὸ διαιρεθῆναι ταύτῃ) στὰ ἀξύνθετα (ὄντα) καὶ στὰ ξύνθετα, στὰ αἰσθητά (78c),
τρίτον, ὁ διορισμός, στὸν ὁποῖον ἐπαναδιατυπώνεται τὸ πρόβλημα καὶ ἀποσπῶνται οἱ συμφωνίες τῶν συνομιλούντων γιὰ τὶς ἰδιότητες τῶν ὄντων: αὐτὸ τὸ ἴσον, αὐτὸ τὸ καλόν, αὐτὸ ἕκαστον ὃ ἔστι, τὸ ὄν, μή ποτε μεταβολὴν καὶ ἡντινοῦν ἐνδέχεται ... μονοειδὲς ὂν αὐτὸ καθαὑτό, ὡσαύτως κατὰ ταὐτὰ ἔχει καὶ οὐδέποτε οὐδαμῇ οὐδαμῶς ἀλλοίωσιν οὐδεμίαν ἐνδέχεται (78d) καὶ γιὰ τὰ ὁποῖα ἀναρωτᾶται: τῶν δὲ κατὰ ταὐτὰ ἐχόντων οὐκ ἔστιν ὅτῳ ποτἂν ἄλλῳ ἐπιλάβοιο ἢ τῷ τῆς διανοίας λογισμῷ, ἀλλἔστιν ἀειδῆ τὰ τοιαῦτα καὶ οὐχ ὁρατά (79a),
τέταρτον, ἡ κατασκευή, στὴν ὁποίαν πρέπει νὰ δοθῇ ἰδιαιτέρα προσοχὴ στοὺς δύο συγκριτικούς, γιὰ νὰ τονισθῇ ὄχι τὸ ὅμοιον ποὺ δὲν εἶναι, ἀλλὰ τὸ ὁμοιότερον τοῦ σώματος ἡ ψυχὴ πρὸς τὸ θεῖον: τὰ ὄντα εἶναι δύο εἰδῶν, τὸ μὲν ἀειδὲς ἀεὶ κατὰ ταὐτὰ ἔχον, τὸ δὲ ὁρατὸν μηδέποτε κατὰ ταὐτά· ἡ μὲν ψυχὴ ὁμοιότερον στὸ ἀειδές, τὸ δὲ σῶμα ξυγγενέστερον στὸ ὁρατόν: ὁμοιότερον ἄρα ψυχὴ σώματός ἐστι τῷ ἀειδεῖ, τὸ δὲ τῷ ὁρατῷ (79a, b),
πέμπτον, ἡ ἀπόδειξις: τῷ μὲν θείῳ καὶ ἀθανάτῳ καὶ νοητῷ καὶ μονοειδεῖ καὶ ἀδιαλύτῳ καὶ ἀεὶ ὡσαύτως κατὰ ταὐτὰ ἔχοντι ἑαυτῷ ὁμοιότατον εἶναι ψυχή, τῷ δὲ ἀνθρωπίνῳ καὶ θνητῷ καὶ ἀνοήτῳ καὶ πολυειδεῖ καὶ διαλυτῷ καὶ μηδέποτε κατὰ τὰ ταὐτὰ ἔχοντι ἑαυτῷ ὁμοιότατον αὖ εἶναι σῶμα (80b) καὶ
ἕκτον, τὸ συμπέρασμα: τὸ μὲν ὁρατὸν σῶμα τοῦ ἀνθρώπου μετὰ θάνατον, ᾧ προσήκει  διαλύεσθαι καὶ διαπίπτειν καὶ διαπνεῖσθαι (80c), ἡ δὲ ψυχὴ εἰς τὸ ὅμοιον αὐτῇ τὸ ἀειδὲς ἀπέρχεται, τὸ θεῖον τε καὶ ἀθάνατον καὶ φρόνιμον (81a).

Τὸ ἐπιχείρημα αὐτὸ ἀποτελεῖ ἀντιπροσωπευτικὸ δεῖγμα τοῦ πλατωνικοῦ δυϊσμοῦ, ἡ δὲ διάταξή του, παρὰ τὸν ἀναχρονισμό, εἶναι εὐκλείδεια· ἡ ὀρφικὴ πίστη γιὰ τὴν ἀθανασία τῆς ψυχῆς καὶ τὶς μετενσωματώσεις συμπλέκεται μὲ τὴν διδασκαλία τοῦ Ἐμπεδοκλέους περὶ τῶν ἁπλῶν, ἀμεταβλήτων καὶ ἀδιαλύτων πρωταρχικῶν στοιχείων καὶ τῶν συνθέτων, τὰ ὁποῖα προκύπτουν ἀπὸ τὴν ἀνάμιξη τῶν τεσσάρων αὐτῶν στοιχείων: φύσις (σ.σ. γένεσις) οὐδενός ἐστι ἁπάντων ... ἀλλὰ μόνον μίξίς τε διάλλαξίς τε μιγέντων ἐστι, φύσις δ ἐπὶ τοῖς ὀνομάζεται ἀνθρώποισιν. Ἡ διάρθρωση τῆς ἀνωτέρω ἐπιχειρηματολογίας, ὅμως, φέρει τὴν σφραγῖδα τῶν μεγάλων Γεωμετρῶν τῆς ἐποχῆς, τῶν Πυθαγορείων καὶ τοῦ Θεοδώρου τοῦ Κυρηναίου, τοὺς ὁποίους συνάντησε ὁ Ἀθηναῖος φιλόσοφος κατὰ τὴν πρώτη του ἀποδημία στὶς ἑλληνικὲς ἀποικίες τῆς δυτικῆς Μεσογείου κι ἐδιδάχθη ἀπ’ αὐτοὺς τὴν ἀπόδειξη, ἔστω καὶ στὴν πρώιμη μορφή της. Αὐτὴν τὴν ὀρφικὴ πίστη θέλει νὰ ἐκλογικεύσῃ, νὰ τὴν ἐντάξῃ στὴν βεβαιότητα τῶν Μαθηματικῶν καὶ νὰ δημιουργήσῃ ἐπιχειρηματολογία ἀκλόνητη.

Διαβάζουμε ἀπ' τὸ βιβλίο τοῦ Δρ Ἰωάννη Πετράκη, Πλάτωνος Φαίδων (Ἑστία, 2014).

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

BORMANN, K. (2006), Πλάτων, Καρδαμίτσας, σσ. 145.
HEATH, s. TH. L. (2001), Ἱστορία τῶν ἑλληνικῶν Μαθηματικῶν, ΚΕΕΠΕΚ, σσ. 453.
ΠΑΠΑΝΟΥΤΣΟΥ, ΕΥ. (2004), Πλάτωνος Φαίδων, Ζαχαρόπουλος, σσ. 19.
TAYLOR, E. A. (2006), Πλάτων, ΜΙΕΤ, σσ. 228.



Σχόλια

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Η ΑΛΛΗΓΟΡΙΑ ΤΗΣ ΓΡΑΜΜΗΣ ΣΤΗΝ "ΠΟΛΙΤΕΙΑ"

ΜΝΗΜΟΣΥΝΟ ΙΟΥΛΙΑΝΟΥ ΚΑΙ ΠΛΗΘΩΝΟΣ ΣΤΙΣ 25 ΙΟΥΝΙΟΥ

ΣΥΝΑΝΤΗΣΙΣ ΠΛΑΤΩΝΙΚΩΝ ΤΗΝ 7η ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ