ΣΥΝΑΝΤΗΣΙΣ ΠΛΑΤΩΝΙΚΩΝ ΣΤΙΣ 10 ΙΟΥΝΙΟΥ

   Τὸ Σάββατο 10 Ἰουνίου, στὶς 6:00 τὸ ἀπόγευμα, στὴν "Ὡραία Πεντέλη" (πλ. Ψυρρῆ), διαβάζουμε καὶ συζητᾶμε τὴν τρίτη σκηνὴ τοῦ Εὐθυδήμου (283a-288d), στὴν ὁποίαν ἀναπτύσσεται μία νέα κατηγορία σοφισμάτων, τὰ λεγόμενα παρὰ τὴν ἄγνοιαν τοῦ ἐλέγχου.


   Τὸ πρῶτο ἐξ αὐτῶν ἐκκινεῖ ἀπ᾽ τὸν ἤδη συμφωνημένο στόχο, γιὰ τὸν νεαρὸ Κλεινία, τὸ σοφὸν γενέσθαι, τὸν ὁποῖο ὁ Διονυσόδωρος μετατοπίζει ἐντέχνως, προλαμβάνοντας τὴν ὁποιαδήποτε ἐπιφύλαξη ἐκ μέρους τοῦ Σωκράτους· ἀπαραίτητη προϋπόθεση γιὰ τὴν ἐπιτυχῆ ἔκβαση τοῦ σοφίσματος καὶ τὴν παραπλάνηση τοῦ ἀκροατηρίου ἀποτελεῖ ἡ, ἐκ τοῦ πονηροῦ, διολίσθηση ἀπ᾽ τὸ σχετικὸ μηκέτι εἶναι στὸ ἀπόλυτο μὴ εἶναι καὶ ἡ ἀμφισημία τοῦ ὅς: νῦν δέ, ἦ δὅς, Κλεινίας πότερον σοφός ἐστιν ἢ οὐ; καὶ στὸ οὐκοῦν ὃς μὲν οὐκ ἔστιν, βούλεσθε αὐτὸν γενέσθαι, ὃς δἔστι νῦν, μηκέτι εἶναι, γιὰ νὰ καταλήξῃ στὸ ἐκκωφαντικὸ ὅσο κι ἐντελῶς παράλογο συμπέρασμα: ἐπεὶ βούλεσθε αὐτὸν ὃς νῦν ἐστὶν μηκέτι εἶναι, βούλεσθε αὐτόν, ὡς ἔοικεν, ἀπολωλέναι (283c-d).
  Τὸ δεύτερο σόφισμα αὐτοῦ τοῦ εἴδους ἔχει ὡς ἀφετηρία τὸ συμπέρασμα τοῦ προηγουμένου, τὸ περιβόητο ἐξολωλέναι, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐνίσταται ὁ Κτήσιππος, ὁ ἐραστὴς τοῦ νέου, κατηγορῶντας, ἐξοργισμένος, τοὺς δύο σοφιστὲς ὅτι ψεύδονται. Ὁ Εὐθύδημος δείχνει νὰ ἐνοχλῆται ἀπ᾽ τὴν κατηγορία, τὴν ὁποίαν καὶ ἀνασκευάζει, μὲ τὸν γνωστὸ ἐριστικὸ τρόπο: τί δέ, ἔφη, ὦ Κτήσιππε, ὁ Εὐθύδημος, ἦ δοκεῖ σοι οἷόν τεἶναι ψεύδεσθαι; πότερον λέγοντα τὸ πρᾶγμα περὶ οὗ ἂν ὁ λόγος ᾖ, ἢ μὴ λέγοντα; οὐκοῦν εἴπερ λέγει αὐτό, οὐκ ἄλλο λέγει τῶν ὄντων ἢ ἐκεῖνο ὅπερ λέγει; ἓν μὴν κἀκεῖνό γἐστὶν τῶν ὄντων, ὃ λέγει, χωρὶς τῶν ἄλλων. οὐκοῦν ὁ ἐκεῖνο λέγων τὸ ὄν, ἔφη, λέγει; ἀλλὰ μὴν ὅ γε τὸ ὂν λέγων καὶ τὰ ὄντα τἀληθῆ λέγει· ὥστε ὁ Διονυσόδωρος, εἴπερ λέγει τὰ ὄντα, λέγει τἀληθῆ καὶ οὐδὲν κατὰ σοῦ ψεύδεται. ναί, ἔφη· ἀλλὁ ταῦτα λέγων, ἔφη ὁ Κτήσιππος, ὦ Εὐθύδημε, οὐ τὰ ὄντα λέγει (283e-284c).
      Στὸ τρίτο σόφισμα παρὰ τὴν ἀλλαγὴν τοῦ ἐλέγχουἡ συζήτηση περιστρέφεται περὶ τὸ οὐκ ἔστιν ἀντιλέγειν καὶ στὴν ἀντίθεση μεταξὺ ὄντων καὶ λόγων. Ὁ Διονυσόδωρος ἐρωτᾷ τὸν Κτήσιππο, ἐὰν πιστεύῃ στὴν δυνατότητα τῆς ἀντιλογίας, γιὰ νὰ συμπεράνῃ διὰ τῶν γνωστῶν σοφιστικῶν κυβιστήσεων, ὅτι τὸ ἀντιλέγειν εἶναι ἀδύνατον, καθὼς ταὐτίζεται μὲ τὸν λόγο περὶ τοῦ μὴ ὄντος: ὡς ὄντοςτοῦ ἀντιλέγεινποιῇ τοὺς λόγους; ἄρα, ὅταν ἐγὼ μὲν τὸν τοῦ πράγματος λόγον λέγω, σὺ δὲ ἄλλου τινὸς ἄλλον, τότε ἀντιλέγομεν; ἢ ἐγὼ λέγω μὲν τὸ πρᾶγμα, σὺ δὲ οὐδὲ λέγεις τὸ παράπαν; ὁ δὲ μὴ λέγων τῷ λέγοντι πῶς ἂν ἀντιλέγοι; (285d-286b).
   Στὴν τρίτη σκηνὴ διατυπώνεται ἐπίσης ἕνα παρὁμωνυμίαν σόφισμα, τὸ ὁποῖο ὀφείλεται στὴν διπλῆ σημασία τοῦ εὖ καὶ τοῦ κακῶς λέγειν· ὁ Διονυσόδωρος ἐρωτᾷ τὸν Κτήσιππο, ἐὰν ὑπάρχουν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι λέγουσι τὰ πράγματα ὡς ἔχει, γιὰ νὰ λάβῃ τὴν αὐτονόητη ἀπάντηση: οἱ καλοί τε κἀγαθοὶ καὶ οἱ τἀληθῆ λέγοντες. Ἡ ἀμφισημία τοῦ ὡς ἔχει ὁδηγεῖ τὸν Κτήσιππο νὰ παραδεχθῇ πρὸς στιγμήν, ὅτι οἱ ἀγαθοὶ τὰ κακὰ λέγουσι, ἄρα κακολογοῦν κάποιους, γιὰ νὰ ἐπανέλθῃ ἀμέσως μετὰ καὶ νὰ ἀνασκευάσῃ, λέγοντας τὸ γενικῶς ἀποδεκτόν: κακῶς λέγουσι οἱ ἀγαθοὶ τοὺς κακούς· ἡ ἐπισήμανση αὐτὴ τοῦ Κτησίππου δὲν ἀρέσει στὸν Διονυσόδωρο, γι᾽αὐτὸ κι ἐπιλέγει νὰ ὑπεκφύγῃ διὰ τῆς λοιδορίας (284c-e).
   Διαβάζουμε ἀπ᾽ τὸν Πλάτωνος Εὐθύδημον τοῦ Ν.Μ. Σκουτεροπούλου, καὶ τὴν συναφῆ βιβλιογραφία.


Σχόλια

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Η ΑΛΛΗΓΟΡΙΑ ΤΗΣ ΓΡΑΜΜΗΣ ΣΤΗΝ "ΠΟΛΙΤΕΙΑ"

ΜΝΗΜΟΣΥΝΟ ΙΟΥΛΙΑΝΟΥ ΚΑΙ ΠΛΗΘΩΝΟΣ ΣΤΙΣ 25 ΙΟΥΝΙΟΥ

ΣΥΝΑΝΤΗΣΙΣ ΠΛΑΤΩΝΙΚΩΝ ΤΗΝ 7η ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ